Op zoek naar tussenruimte

Waarom is het zo lastig om rust en reflectiemomenten te vinden?

Het lukt ons steeds minder goed om rustmomenten en momenten van reflectie te vinden. Ook op ons werk. Iedereen weet wel dat dat belangrijk is, maar de manier waarop we tegenwoordig werken, maakt het steeds moeilijker om er ook echt ruimte voor te nemen. Alles raast door en moet steeds effectiever.

We werken in een tijd waarin alles voortdurend in beweging is. De hoeveelheid informatie groeit, veranderingen volgen elkaar steeds sneller op en ook de verwachtingen die mensen van jouw werk hebben worden steeds hoger. We moeten reageren, beslissen, communiceren, vernieuwen en ondertussen ook nog tijd vinden om na te denken over de vraag of we eigenlijk wel met de juiste dingen bezig zijn.

We proberen dus steeds harder vooruit te komen, terwijl we steeds minder tijd nemen om te bepalen of we wel de goede kant op gaan.

Waarom is het zo moeilijk geworden om stil te staan?

1. Alles vraagt onmiddellijk om onze aandacht

E-mails, Teams-berichten, vergaderingen, vragen van veel van ons  en onverwachte problemen volgen elkaar op. We zijn voortdurend bereikbaar en voelen de druk om snel te reageren. Daardoor werken we vaak van prikkel naar prikkel, zonder tijd om informatie te verwerken of ergens echt over na te denken. En als er al een rustmoment is hebben we direct de neiging om de telefoon te pakken. De beelden van mensen in de trein zeggen wat dat betreft alles denk ik. Wie kijkt er nog een half uurtje naar buiten tegenwoordig…?

2. Druk zijn is de norm geworden

‘Hoe is het? Druk’. Hoe vaak horen we dat niet om ons heen. Een volle agenda voelt al snel als bewijs dat we productief zijn, maar dus ook dat het goed met ons gaat. Tijd om even niets te doen, ergens over te twijfelen of een vraag opnieuw te bekijken, lijkt minder waardevol. Reflectie wordt daardoor iets wat we pas mogen doen als het werk af is. Maar het werk is nooit af. Wie ervaart het niet?

3. Verandering vraagt om actie, maar ook om bezinning

In organisaties blijven veranderingen elkaar opvolgen. De reflex is daar vooral heel druk mee te zijn. Er blijft vaak weinig ruimte over om te onderzoeken wat die veranderingen werkelijk betekenen en of we nog wel de juiste dingen doen. En zijn we dan niet aan het veranderen om te veranderen? Moet het eigenlijk wel allemaal anders? Goed om daar ook bij stil te staan.

4. Ons brein krijgt te weinig tijd om te schakelen

Bij voortdurende druk richten we ons vooral op wat direct aandacht vraagt: problemen oplossen, beslissingen nemen en taken afronden. En zoals al gezegd… daar hebben we er nog al wat van. En anders komen ze per e-mail wel continu binnen. Dat is nuttig, maar maakt het lastiger om afstand te nemen, verbanden te zien, alternatieven te bedenken en patronen te herkennen. Juist daarvoor hebben we momenten nodig waarop we niet meteen hoeven te handelen.

5. We worden afgerekend op resultaten, niet op reflectie

Doelen, KPI’s, deadlines en voortgang zijn zichtbaar en meetbaar. De opbrengst van een goed gesprek, een nieuw inzicht of een moment van twijfel is veel minder direct zichtbaar. Daardoor krijgt wat meetbaar is vaak voorrang op wat misschien wel nodig is om op langere termijn betere resultaten te bereiken.

6. We zijn zo gericht op oplossingen dat we de vragen overslaan

We willen problemen oplossen en vooruit. Zodra iets niet goed gaat, zoeken we naar een aanpak of actieplan. Maar soms ligt de oplossing niet in nóg een actie. Soms moeten we eerst stilstaan bij vragen als: waarom doen we dit eigenlijk? Welke aannames houden we in stand? Wat zien we over het hoofd? En wat vraagt deze situatie werkelijk van ons?

Het onderliggende probleem: we verliezen de ruimte om anders te kijken

Rust en reflectie zijn niet alleen bedoeld om even bij te komen. Ze helpen ons om afstand te nemen van de dagelijkse werkelijkheid en die vanuit een ander perspectief te bekijken.

Best bijzonder wat je dan ziet gebeuren, er ontstaat een rare tegenstelling: hoe groter de behoefte om te vernieuwen, hoe minder ruimte we creëren voor de processen waaruit die zo gewenste vernieuwing ontstaat.

Waarom we niet simpelweg beter moeten leren plannen

Het probleem is niet alleen dat we onze tijd verkeerd indelen. Het zit denken wij ook in de manier waarop we ons werk organiseren, maar ook hoe we het waarderen.

Als reflectie alleen mag plaatsvinden wanneer alle taken zijn afgerond, gebeurt het dus niet. We constateerden namelijk al dat je werk nooit af is tegenwoordig. Als we verwachten dat mensen vernieuwend denken terwijl hun agenda van minuut tot minuut is gevuld, vragen we iets van ze wat onmogelijk is.

We hebben dus niet alleen behoefte aan meer discipline of een betere agenda. We hebben ook behoefte aan momenten en omgevingen waarin het even niet draait om direct presteren, reageren of oplossen. Waar we bewust afstand nemen van wat vanzelfsprekend is, andere mensen ontmoeten, nieuwe perspectieven ontdekken, geïnspireerd raken en opnieuw kunnen bepalen wat ertoe doet.

De betekenis hiervan voor Het Grootste Kennisfestival

Dit raakt aan een wezenlijke vraag: wat als mensen niet alleen behoefte hebben aan méér kennis, méér vaardigheden en méér oplossingen, maar vooral aan ruimte om alles wat ze al weten en ervaren op een andere manier met elkaar te verbinden?

Wij dachten daarover na en constateerden dat een dag buiten de dagelijkse werkomgeving zo’n moment kan creëren. Even weg uit de vergaderingen, de hoeveelheid mailtjes die maar door gaat, de deadlines en dagelijkse beslommeringen. Niet om het werk te ontvluchten, maar juist om er morgen weer met een frisse blik naar te kunnen kijken.

We probeerden dat al met Het Grootste Kennisfestival, maar willen het vanaf nu nog meer benadrukken. Omdat we ervan overtuigd zijn dat het daar om draait. Dat dit nodig is om echt te kunnen vernieuwen.

Onze kijk op tussenruimte

Die ruimte die we daarmee willen creëren, kun je zien als tussenruimte:

Een tijdelijke onderbreking van de dagelijkse routine waarin je kunt

• Vertragen
• Reflecteren
• Andere perspectieven ontdekken
• Nieuwe mogelijkheden zien

Niet nóg een dag waarop je meer moet doen. Maar een dag waarop je anders kunt kijken naar wat je doet.

Want soms is de belangrijkste stap vooruit niet harder werken of sneller beslissen, maar even afstand nemen en jezelf de vraag stellen:

• Zijn we nog met de goede dingen bezig? En wat zouden we kunnen ontdekken als we onszelf weer eens de tijd geven om daar echt over na te denken?