De 5 tips

  1. Bepaal eerst welke verandering je wilt bereiken.
  2. Breng mensen in contact met andere verhalen.
  3. Organiseer variatie, ontmoeting en openheid.
  4. Laat mensen de gewenste verandering al ervaren.
  5. Denk verder dan de festivaldag zelf.

Een kennisfestival kan veel meer zijn dan een inspirerende dag. Het kan een omgeving creëren waarin mensen anders gaan kijken, nieuwe verbindingen leggen en ruimte krijgen voor nieuwe ideeën. Daarmee kan een festival een rol spelen in een veranderproces.

Maar dat gebeurt niet vanzelf.

De eerste tip is daarom meteen de belangrijkste: bepaal eerst welke verandering je wilt bereiken.

Veel organisaties beginnen bij de vorm. Ze denken aan een locatie, een programma, sprekers en workshops. Het document draait die volgorde om. Eerst komt de vraag: waarom organiseren we dit? Wat willen we bereiken? Wat moet er na afloop anders zijn? Pas daarna komt de vraag of een kennisfestival de juiste vorm is.

Stel bijvoorbeeld dat een organisatie meer samenwerking wil. Dan moet het event niet alleen gevuld worden met presentaties over samenwerking. De manier waarop het festival is georganiseerd, moet mensen daadwerkelijk in contact brengen met anderen.

Hier komt een belangrijk principe uit het document naar voren: organiseer van A naar B volgens de principes van B. Dat betekent dat je de gewenste toekomst niet alleen vertelt, maar al laat ervaren.

Daarmee komen we bij tip 2: breng mensen in contact met andere verhalen.

Binnen organisaties ontstaan gemakkelijk vaste beelden. Mensen praten met hun eigen collega’s, werken binnen hun eigen afdeling en ontwikkelen gedeelde ideeën over hoe dingen gaan en hoe dingen zouden moeten gaan. Dat is begrijpelijk, maar het kan verandering ook moeilijk maken.

Wanneer mensen alleen nieuwe informatie krijgen binnen hun vertrouwde omgeving, blijven bestaande verhalen vaak dominant. Een kennisfestival kan juist een tijdelijke andere omgeving creëren waarin mensen andere verhalen ontmoeten.

Een spreker kan een ander perspectief bieden. Een collega uit een andere afdeling kan een verrassend voorbeeld delen. Een professional van buiten de organisatie kan laten zien dat iets ook anders kan. Sommige verhalen zullen bevestigen wat mensen al denken. Andere verhalen mogen juist schuren. Dat is niet erg. Het kan juist waardevol zijn.

Tip 3: organiseer variatie, ontmoeting en openheid.

Het document benoemt drie elementen die de kans op verandering vergroten: variatie, uitwisseling en openheid.

Variatie betekent dat deelnemers verschillende onderwerpen, perspectieven en werkvormen tegenkomen. Het programma bestaat niet alleen uit bekende namen en vertrouwde thema’s. Er is ruimte voor andere ideeen en praktijkervaringen.

Uitwisseling betekent dat deelnemers vervolgens ook met elkaar over die ideeen kunnen praten. Nieuwe inzichten worden sterker wanneer mensen ze samen bespreken.

Openheid betekent dat je niet alleen kijkt naar wat al binnen de organisatie aanwezig is. Je haalt ook mensen, ervaringen en perspectieven van buiten naar binnen.

Deze drie elementen versterken elkaar. Variatie zorgt voor nieuwe prikkels. Uitwisseling zorgt voor gesprek en betekenis. Openheid voorkomt dat een organisatie alleen naar zichzelf blijft kijken. Een festival biedt hiervoor een geschikte omgeving omdat ontmoeting niet volledig hoeft te worden gepland. Mensen komen elkaar tegen tijdens sessies, in pauzes, bij eten en drinken of tijdens andere activiteiten.

Dat brengt ons bij tip 4: laat mensen de gewenste verandering al ervaren.

Dit is misschien wel de meest interessante manier om een event als veranderinterventie te gebruiken. Wil je dat mensen meer eigenaarschap nemen? Geef ze keuzevrijheid. Wil je meer samenwerking? Ontwerp een omgeving waarin samenwerking vanzelfsprekender wordt. Wil je experiment? Laat ruimte voor spontane keuzes en onverwachte situaties. Wil je meer openheid? Breng verschillende groepen en perspectieven bij elkaar. Zo wordt het evenement zelf onderdeel van de verandering.

Dat is wezenlijk anders dan een presentatie geven over de gewenste toekomst. Een presentatie kan uitleggen dat autonomie belangrijk is. Maar wanneer deelnemers tijdens het event verplicht dezelfde route moeten volgen, ervaren ze iets anders. Een spreker kan vertellen dat samenwerking essentieel is. Maar wanneer de deelnemers de hele dag uitsluitend bij hun eigen collega’s zitten, verandert hun ervaring nauwelijks.

De vorm en de boodschap moeten daarom bij elkaar passen.

Tip 5: denk verder dan de festivaldag zelf.

Een festival is geen magisch moment waarop verandering automatisch ontstaat. De waarde zit in wat mensen vervolgens met de ervaring doen. Nieuwe gesprekken kunnen na afloop worden voortgezet. Nieuwe verbindingen kunnen uitgroeien tot samenwerking. Een inspirerend verhaal kan aanleiding zijn om iets uit te proberen. Een onverwachte ontmoeting kan een ander perspectief opleveren.

Daarom is het belangrijk om vooraf goed na te denken over de gewenste opbrengst. Wat moeten deelnemers meenemen? Welke gesprekken zouden na afloop verder moeten gaan? Welke verbindingen wil je mogelijk maken?

Het doel is niet om zoveel mogelijk sessies in een dag te stoppen. Het doel is om een omgeving te creeren waarin iets in beweging kan komen.

Dat maakt een kennisfestival interessant voor organisaties die midden in ontwikkeling staan. Niet omdat een festival alle veranderproblemen oplost, maar omdat het ruimte kan maken voor wat in het dagelijks werk vaak moeilijk ontstaat: afstand nemen, andere verhalen horen, nieuwe mensen ontmoeten en opnieuw kijken naar wat vanzelfsprekend leek.

Een kennisfestival is daarmee geen eindpunt. Het is een voedingsbodem. Een plek waar mensen tijdelijk uit hun vertrouwde context stappen en nieuwe mogelijkheden zien. En juist daarom begint een goed festival niet met de vraag: wat gaan we organiseren?

De betere vraag is: wat willen we in beweging brengen?

Wanneer dat helder is, kan de festivalvorm een krachtig middel worden om die gewenste beweging daadwerkelijk te ervaren.